Ashwagandha, czyli witania ospała (Withania somnifera), to popularny w Polsce adaptogen wspomagający regenerację. Niestety nie każdemu jej stosowanie wychodzi na zdrowie. Skutki uboczne ashwagandhy u zdrowych osób są zwykle łagodne, a poważne przypadki dotyczą wątroby i tarczycy. Z powodu właśnie tych poważnych przypadków, niektóre kraje zakazują sprzedaży suplementów opartych na ashwagandzie. W tym artykule zebrałem najważniejsze informacje dotyczące skutków ubocznych i przeciwwskazań do stosowania tego adaptogenu.
Spis treści
- Jakie skutki uboczne ma ashwagandha
- Ashwagandha a wątroba
- Ashwagandha a tarczyca
- Kto nie powinien brać ashwagandhy?
- Czy ashwagandha jest zakazana w Europie
- Jak czytać etykietę suplementu z ashwagandhą
- Najczęstsze pytania
- Czy ashwagandha jest zakazana w Polsce?
- Czy ashwagandha uszkadza wątrobę?
- Ile ashwagandhy dziennie jest bezpieczne?
- Źródła
Jakie skutki uboczne ma ashwagandha
W badaniu z 2021 roku 80 zdrowych dorosłych brało przez 8 tygodni 600 mg ekstraktu z korzenia dziennie i nikt nie zgłosił skutków ubocznych. Morfologia, próby wątrobowe i hormony tarczycy wyglądały tak samo jak w grupie placebo. W innych badaniach pojawiały się głównie dolegliwości żołądkowo-jelitowe i reakcje alergiczne. Kłopoty zaczynają się przy długim braniu dużych porcji oraz u osób z chorą wątrobą albo tarczycą, bo właśnie tam opisano najpoważniejsze przypadki.
Ashwagandha a wątroba
W 2020 roku lekarze z Islandii i USA opisali pięć osób, które po suplemencie z ashwagandhą zachorowały na żółtaczkę po 2–12 tygodniach. U żadnej z nich nie doszło jednak do niewydolności wątroby i u czterech wyniki wróciły do normy w ciągu 1–5 miesięcy. Informacja płynąca z badań przeprowadzonych w Indiach w 2023 roku jest groźniejsza. Na osiem osób, które brały sam preparat z ashwagandhą, pięć miało wcześniej przewlekłą chorobę wątroby i trzy z nich zmarły z powodu nagłej niewydolności tego narządu (badanie możesz przeczytać tutaj).
W obu seriach najczęściej dochodziło do zastoju żółci, stąd żółtaczka. Z badania wynika jasne ostrzeżenie: z chorą wątrobą lepiej nie eksperymentować z ashwagandhą.
Ashwagandha a tarczyca
Ashwagandha może podkręcać pracę tarczycy. W badaniu z 2018 roku u osób z subkliniczną niedoczynnością TSH spadło, a T3 i T4 wzrosły bardziej niż na placebo. U 73-letniej kobiety, która przez dwa lata sama leczyła nią niedoczynność tarczycy, skończyło się to nadczynnością. Zgłosiła się do lekarza z częstoskurczem nadkomorowym i bardzo niskim TSH, a objawy minęły po odstawieniu suplementu. Dlatego przy chorobach tarczycy odradza się suplementację ashwagandhą.
Kto nie powinien brać ashwagandhy?
Polski GIS, francuska agencja ANSES i holenderski instytut zdrowia RIVM wskazują podobne grupy. Ashwagandhy nie powinni brać:
- dzieci i młodzież do 18 lat,
- kobiety w ciąży i karmiące piersią,
- osoby z chorobami tarczycy, wątroby lub serca albo z hiperandrogenizmem,
- osoby biorące leki uspokajające, nasenne lub przeciwpadaczkowe.
Czy ashwagandha jest zakazana w Europie
W Europie nie ma jednego stanowiska. Dania zakazała sprzedaży ashwagandhy jako żywności, inne kraje ją odradzają albo stawiają warunki, a Unia wciąż czeka na ocenę EFSA.
| Kraj | Stanowisko |
|---|---|
| Dania | Nie wolno jej sprzedawać jako żywności. Urząd Fødevarestyrelsen powołuje się na ocenę Duńskiego Uniwersytetu Technicznego, który wskazał możliwy wpływ na hormony płciowe, płodność, przemianę materii, odporność i układ nerwowy. |
| Holandia | RIVM od 2024 roku odradza suplementy z ashwagandhą, bo lekarze zgłaszali uszkodzenia wątroby także u osób, które brały je zgodnie z opakowaniem. |
| Francja | ANSES w 2024 roku odradziła ją grupom wymienionym wyżej. |
| Unia Europejska | W 2024 roku szefowie krajowych agencji bezpieczeństwa żywności poprosili o pilną ocenę ashwagandhy. Do lipca 2026 EFSA jej nie wydała. |
| Polska | Wolno ją sprzedawać w suplementach. Zespół ds. Suplementów Diety przy GIS w uchwale nr 7/2020 przyjął mniej niż 3 g sproszkowanego korzenia i do 10 mg witanolidów w dziennej porcji. To opinia, a nie przepis, więc na rynku są też produkty z większymi porcjami. |
Jak czytać etykietę suplementu z ashwagandhą
- Część rośliny: opinia GIS dotyczy korzenia, więc szukaj go w składzie. Sproszkowanego korzenia powinno być mniej niż 3 g w dziennej porcji.
- Witanolidy: producent powinien podać, ile miligramów witanolidów jest w dziennej porcji. GIS przyjmuje najwyżej 10 mg.
- Ostrzeżenia: etykieta powinna mówić o lekach, dzieciach, ciąży i karmieniu piersią.
Częsty na rynku ekstrakt z korzenia ma 5% witanolidów. Porcja 600 mg takiego ekstraktu to 30 mg witanolidów, czyli trzy razy więcej, niż przyjął GIS. Osobna sprawa to wycofanie z marca 2026 roku. GIS wycofał kilkadziesiąt partii płynnego suplementu „Ashwagandha żywe zioła” marki Mother’s Protect, bo w 3 z nich wykryto przekroczoną normę pestycydu chlorpiryfosu, a reszta powstała z tego samego surowca. Problemem był pestycyd, a nie sama roślina. Jeśli masz ten produkt w domu, numer partii sprawdzisz w komunikacie GIS.
O tym, jak działa ashwagandha, możesz przeczytać tutaj.
Najczęstsze pytania
Czy ashwagandha jest zakazana w Polsce?
Nie. W Polsce wolno ją sprzedawać w suplementach diety. GIS w uchwale nr 7/2020 przyjął mniej niż 3 g sproszkowanego korzenia i do 10 mg witanolidów w dziennej porcji, a etykieta powinna ostrzegać przed łączeniem z lekami i stosowaniem przez dzieci oraz kobiety w ciąży. Zakaz sprzedaży jako żywności wprowadziła Dania.
Czy ashwagandha uszkadza wątrobę?
Może. Opisano serie przypadków uszkodzenia wątroby z żółtaczką po 2–12 tygodniach brania suplementu. W serii z Islandii i USA wątroba wracała do normy, ale w serii z Indii troje pacjentów z wcześniejszą chorobą wątroby zmarło.
Ile ashwagandhy dziennie jest bezpieczne?
Bezpiecznej dawki nikt nie wyznaczył. Duńscy eksperci uznali, że nie da się jej ustalić, a polska opinia GIS określa tylko warunki dla produktu: mniej niż 3 g sproszkowanego korzenia i do 10 mg witanolidów w dziennej porcji. W badaniu na zdrowych dorosłych 600 mg ekstraktu z korzenia dziennie przez 8 tygodni nie dało skutków ubocznych.
Źródła
- Verma i wsp. (2021), Complementary Therapies in Medicine
- Björnsson i wsp. (2020), Liver International
- Sharma i wsp. (2018), Journal of Alternative and Complementary Medicine
- Kamal i wsp. (2022), Cureus
- GIS, uchwała nr 7/2020 Zespołu ds. Suplementów Diety